Sự bùng nổ của kinh tế số đã mang lại cơ hội khổng lồ nhưng cũng kéo theo những thách thức chưa từng có về gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm sở hữu trí tuệ. Trước thực trạng này, việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử (có hiệu lực từ ngày 01/07/2026) được xem là một bước ngoặt chiến lược, thiết lập một “hàng rào pháp lý” vững chắc nhằm lập lại trật tự cho thị trường kinh doanh trực tuyến tại Việt Nam.

1. Khi “khoảng trống” pháp lý lộ rõ trước làn sóng công nghệ

Trong suốt một thập kỷ qua, bức tranh thương mại điện tử tại Việt Nam đã vận hành dựa trên khung pháp lý của các Nghị định 52/2013 và 85/2021. Tuy nhiên, khi bước sang năm 2025, những quy định này đã bộc lộ rõ sự “hụt hơi” trước tốc độ phát triển chóng mặt và sự biến biến hóa khôn lường của các mô hình kinh doanh hiện đại.

Dưới đây là phân tích chi tiết về thực trạng và những con số báo động đang thúc đẩy sự ra đời của các khung pháp lý mới:

1.1 Sự lỗi thời của khung pháp lý cũ trước các mô hình kinh doanh “lai”

Thực tế cho thấy, ranh giới giữa mua sắm, giải trí và mạng xã hội đang dần biến mất, tạo ra những vùng xám pháp lý mà các Nghị định cũ chưa thể bao quát hết:

• Sự bùng nổ của Livestream và Social Commerce

Việc bán hàng qua livestream không đơn thuần là trưng bày sản phẩm mà là một hoạt động tương tác thời gian thực với sức lan tỏa khủng khiếp.

Các Nghị định cũ vốn tập trung quản lý các website thương mại điện tử truyền thống (có giỏ hàng, có định danh rõ ràng) đã gặp khó khăn trong việc xác định trách nhiệm của người livestream, chủ nền tảng mạng xã hội và các đơn vị trung gian thanh toán.

• Thách thức từ các nền tảng xuyên biên giới

Sự trỗi dậy của các “siêu ứng dụng” hoạt động xuyên quốc gia đã tạo ra một kịch bản “không biên giới” thực sự. Việc kiểm soát dòng tiền, nghĩa vụ thuế và chất lượng hàng hóa từ các kho vận đặt tại nước ngoài nhưng giao hàng trực tiếp đến tay người tiêu dùng Việt Nam đang đặt hệ thống quản lý vào tình trạng báo động đỏ.

1.2 Những con số “biết nói” về vấn nạn gian lận thương mại năm 2025

Số liệu thống kê từ Bộ Công Thương đã vẽ nên một bức tranh đầy quan ngại về mức độ nghiêm trọng của các vi phạm trên không gian mạng:

a/ Quy mô vi phạm kỷ lục

Trong năm 2025, các lực lượng chức năng đã phải xử lý hơn 23.400 vụ vi phạm, nộp ngân sách nhà nước gần 372 tỷ đồng. Đây không chỉ là con số về mặt tài chính mà còn là minh chứng cho sự phức tạp của thị trường khi các đối tượng vi phạm ngày càng có nhiều thủ đoạn tinh vi để lách luật.

b/ Sự thống trị của gian lận và hàng giả

Đáng chú ý, gian lận thương mại chiếm một tỷ trọng áp đảo, dao động từ 79% đến 88% tổng số vụ việc. Các đối tượng đã triệt để lợi dụng tính chất “ẩn danh” đặc trưng của không gian mạng để thực hiện các hành vi:

• Tiêu thụ hàng hóa vi phạm: Hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ được trà trộn khéo léo vào các phiên livestream hoặc bài viết trên mạng xã hội.
• Lợi dụng dịch vụ chuyển phát nhanh: Việc giao hàng thông qua các đơn vị chuyển phát nhanh đã vô tình trở thành “lá chắn” giúp các đối tượng này tránh được việc bị kiểm tra trực tiếp tại kho bãi, đồng thời gây khó khăn cho công tác truy vết nguồn gốc thực sự của hàng hóa.
• Hệ lụy: Tình trạng này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng, đồng thời tạo ra một môi trường cạnh tranh bất bình đẳng đối với những doanh nghiệp làm ăn chân chính, những đơn vị luôn tuân thủ nghiêm ngặt các nghĩa vụ về thuế và chất lượng sản phẩm.

2. Bước ngoặt từ Luật Thương mại điện tử mới: Siết chặt và minh bạch

Luật mới không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nền tảng để bảo vệ những doanh nghiệp làm ăn chân chính. Những điểm đổi mới cốt lõi bao gồm:

• Định danh người bán: Quy định rõ trách nhiệm xác thực danh tính người kinh doanh trên môi trường số, xóa bỏ tình trạng “ẩn danh” để trốn tránh trách nhiệm.
• Quản lý Livestream: Xác lập khung pháp lý cụ thể cho hoạt động livestream bán hàng – lĩnh vực đang bùng nổ nhưng cũng đầy rẫy biến tướng.
• Trách nhiệm nền tảng xuyên biên giới: Các sàn thương mại điện tử quốc tế phải tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ pháp lý tại Việt Nam, đảm bảo sự bình đẳng với doanh nghiệp nội địa.
• Phân tầng quản lý: Giảm chồng chéo giữa các cơ quan, tăng cường khả năng truy xuất dữ liệu và xử lý vi phạm tức thời.

Phân tích chuyên gia:

Việc “siết chặt” này thực chất là một bộ lọc cần thiết. Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Luật mới giúp củng cố niềm tin của thị trường. Khi người tiêu dùng tin tưởng vào tính minh bạch của sàn giao dịch, họ sẽ sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn, từ đó thúc đẩy doanh thu bền vững cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt.

Zonpal Amazon Agency: Đồng hành cùng doanh nghiệp “chuẩn hóa” để vươn tầm

Trước những quy định mới khắt khe của Luật Thương mại điện tử 2026, các doanh nghiệp không chỉ cần bán hàng giỏi mà còn phải quản trị gian hàng đúng luật. Zonpal Amazon Agency cung cấp giải pháp giúp bạn biến rào cản pháp lý thành lợi thế cạnh tranh:

• Chuẩn hóa định danh & Bảo hộ thương hiệu: Chúng tôi hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký Brand Registry, xác thực danh tính chính thống trên Amazon, giúp gian hàng của bạn luôn an toàn trước các đợt quét của thuật toán và quy định pháp lý.
• Nâng tầm chất lượng nội dung: Thay vì livestream hay quảng cáo tràn lan, Zonpal giúp bạn xây dựng nội dung A+ và nội dung số có giá trị, đáp ứng tiêu chuẩn minh bạch thông tin của Luật mới.
• Quản trị dữ liệu & Truy vết: Hỗ trợ doanh nghiệp thiết lập hệ thống vận hành FBA chuyên nghiệp, dễ dàng truy xuất nguồn gốc và minh bạch hóa dòng tiền theo yêu cầu của cơ quan quản lý.
• Tư vấn tuân thủ toàn cầu: Không chỉ luật trong nước, Zonpal giúp bạn tuân thủ các quy định thương mại điện tử tại Mỹ, EU… giúp doanh nghiệp yên tâm “đánh bắt xa bờ” mà không lo ngại rào cản thuế quan hay pháp lý.

Đừng để “hàng rào pháp lý” ngăn bước bạn, hãy để Zonpal giúp bạn đi đúng và đi xa!

3. Kỳ vọng lập lại trật tự và thúc đẩy kinh tế số

Sự ra đời của Luật Thương mại điện tử 2026 không chỉ đơn thuần là việc bổ sung các điều khoản pháp lý, mà là một cuộc “tổng kiến thiết” lại toàn bộ trật tự của thị trường số Việt Nam. 

Sau giai đoạn bùng nổ tự phát đầy hỗn loạn, đạo luật này được kỳ vọng sẽ trở thành chiếc la bàn dẫn dắt kinh tế số tiến tới một hệ sinh thái an toàn, minh bạch và có chiều sâu văn hóa hơn. Việc làm rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia giúp:

3.1. Bảo vệ người tiêu dùng: Lá chắn vững chắc trước “ma trận” hàng giả

Trong kỷ nguyên mà sự ẩn danh của không gian mạng thường bị lợi dụng để tiêu thụ hàng kém chất lượng, Luật 2026 đã thiết lập một cơ chế bảo vệ đa tầng. Việc làm rõ trách nhiệm của các chủ sàn, người livestream và các đơn vị vận chuyển giúp:

• Giảm thiểu rủi ro mua hàng: Người tiêu dùng giờ đây có quyền được biết rõ “nhân thân” của sản phẩm thông qua hệ thống truy xuất dữ liệu bắt buộc.
• Cơ chế khiếu nại minh bạch: Khi có sự cố, trách nhiệm không còn bị đùn đẩy giữa người bán và nền tảng. Điều này giúp lấy lại niềm tin đã bị xói mòn, biến việc mua sắm trực tuyến thành một trải nghiệm an tâm và tử tế.

3.2. Tạo sân chơi bình đẳng: Sự lên ngôi của các doanh nghiệp “chính danh”

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của thương mại điện tử trước đây là sự cạnh tranh không lành mạnh về giá từ các nhà bán lẻ “lậu” hoặc trốn thuế. Luật mới sẽ xóa bỏ sự bất công này bằng cách:

• Siết chặt quản lý thuế và dòng tiền: Khi mọi giao dịch đều được số hóa và kết nối với cơ quan quản lý, các đơn vị trốn thuế sẽ không còn “đất diễn”.
• Tôn vinh giá trị thực: Doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và đầu tư bài bản sẽ không còn bị ép giá một cách phi lý. Đây là cơ hội vàng cho những thương hiệu chú trọng vào chất lượng, như các sản phẩm gốm sứ tinh xảo của bạn, có thể khẳng định vị thế mà không phải lo ngại về làn sóng hàng giả giá rẻ.

3.3. Thúc đẩy tăng trưởng bền vững: Từ “tốc độ” sang “trách nhiệm”

Kỳ vọng lớn nhất của Luật 2026 là chuyển dịch tư duy của toàn bộ thị trường từ giai đoạn “tăng trưởng bằng mọi giá” sang “tăng trưởng có trách nhiệm”.

• Trách nhiệm với cộng đồng: Doanh nghiệp phải có trách nhiệm với thông tin mình công bố và cam kết với khách hàng.
• Trách nhiệm với nền kinh tế: Một thị trường hương mại điện tử minh bạch sẽ thu hút được các nguồn vốn đầu tư chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo thay vì chỉ tập trung vào các thủ thuật lách luật ngắn hạn.

Kết luận

Luật Thương mại điện tử mới chính là “kim chỉ nam” cho mọi hoạt động kinh doanh trên không gian mạng kể từ tháng 7/2026. 

Doanh nghiệp nào chủ động thích nghi, minh bạch hóa vận hành và tập trung vào giá trị thương hiệu sẽ là những người dẫn đầu trong kỷ nguyên kinh tế số mới của Việt Nam.